Όποιος γνωρίζει την ιστορία του κτιρίου βλέπει στην περιήγηση ένα άλλο ανάκτορο: η μεγαλοπρεπής σκάλα γίνεται σκηνή, η Μαρμάρινη Αίθουσα τραπέζι της παγκόσμιας πολιτικής, ο κήπος μπαρόκ επίδειξη ισχύος.
Ο πρίγκιπας Ευγένιος: ο εντολέας
Ο Ευγένιος της Σαβοΐας (1663–1736) ήταν η πιο απίθανη ιστορία επιτυχίας της αυτοκρατορίας των Αψβούργων: γεννήθηκε στο Παρίσι, απορρίφθηκε από τη γαλλική αυλή και το 1683 πέρασε στην αυστριακή υπηρεσία – ακριβώς πριν από τη δεύτερη οθωμανική πολιορκία της Βιέννης. Τις επόμενες δεκαετίες έγινε ο πιο επιτυχημένος στρατηλάτης της Ευρώπης και ένας από τους πλουσιότερους άνδρες της ηπείρου.
Την περιουσία του την επένδυσε σε βιβλία, τέχνη και αρχιτεκτονική. Το Μπελβεντέρε το έχτισε ως θερινή κατοικία έξω από τις πύλες της πόλης – όχι για να κυβερνά, αλλά για να εκπροσωπεί και να συλλέγει. Εκεί κρατούσε θηριοτροφεία με εξωτικά ζώα, καλλιεργούσε σπάνια φυτά και δεχόταν τους απεσταλμένους της Ευρώπης.
Το όνομα – ιταλικά «ωραία θέα» – καθιερώθηκε μόλις μετά τον θάνατο του Ευγενίου. Η θέα από το Άνω Μπελβεντέρε πάνω από τον κήπο προς τη Βιέννη ήταν διάσημη ήδη τον 18ο αιώνα και παραμένει: από εδώ ζωγράφισε ο Καναλέτο την ξακουστή βεδούτα της πόλης.
Το διπλό ανάκτορο του Hildebrandt
Ο Johann Lucas von Hildebrandt, μαζί με τον Fischer von Erlach ο σημαντικότερος μπαρόκ αρχιτέκτονας της Αυστρίας, δεν σχεδίασε μία κατοικία αλλά ένα σύνολο από δύο ανάκτορα και έναν κήπο που τα συνδέει, σε πλαγιά.
- 1712–1716: Κάτω Μπελβεντέρε – το ανάκτορο κατοικίας στη Rennweg, με τα πραγματικά διαμερίσματα του Ευγενίου, τη Μαρμάρινη Αίθουσα για δεξιώσεις και το Χρυσό Καμπινέ.
- 1717–1723: Άνω Μπελβεντέρε – το καθαρά επίσημο κτίριο στην κορυφή του λόφου, χτισμένο για γιορτές. Σχεδόν κανείς δεν έζησε ποτέ εδώ.
- Ο κήπος – σχεδιασμένος από τον Γάλλο Dominique Girard, με καταρράκτες, σφίγγες και έναν οπτικό άξονα που δένει τα δύο ανάκτορα με τη σιλουέτα της πόλης.
Αυτός ο καταμερισμός ρόλων εξηγεί τι βλέπουν σήμερα οι επισκέπτες: κάτω οι χώροι είναι πιο οικείοι και κατοικήσιμοι, πάνω όλα στοχεύουν στο εντυπωσιακό – ως και τη Sala Terrena, ο θόλος της οποίας στηρίζεται σε τέσσερις πέτρινους άτλαντες.
Από έδρα στρατηλάτη σε αυτοκρατορική πινακοθήκη
Ο Ευγένιος πέθανε το 1736 χωρίς διαθήκη και χωρίς άμεσους κληρονόμους. Η ανιψιά του πούλησε το συγκρότημα μαζί με το περιεχόμενό του· το 1752 η αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία το απέκτησε για τον Οίκο των Αψβούργων.
Η πιο καθοριστική απόφαση πάρθηκε επί του γιου της, Ιωσήφ Β΄: το 1781 η αυτοκρατορική πινακοθήκη μεταφέρθηκε από τη Stallburg στο Άνω Μπελβεντέρε και άνοιξε για το κοινό – έτσι το Μπελβεντέρε έγινε ένα από τα πρώτα δημόσια μουσεία στον κόσμο, χρόνια πριν από το Λούβρο. Η ιδέα ότι μια ηγεμονική συλλογή ανήκει σε όλους έγινε εδώ πραγματικότητα πολύ νωρίς.
Ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος και το Σαράγεβο
Από το 1899 ο αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος, ο διάδοχος του θρόνου, διέμενε στο Άνω Μπελβεντέρε. Το ανάκτορο έγινε το πολιτικό κέντρο του «εργαστηρίου» του – μιας σκιώδους κυβέρνησης που περίμενε την αλλαγή εξουσίας. Από εδώ αναχώρησε τον Ιούνιο του 1914 για επιθεώρηση στρατευμάτων στη Βοσνία· οι πυροβολισμοί στο Σαράγεβο εναντίον του και της συζύγου του Σοφίας πυροδότησαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με το τέλος της μοναρχίας το 1918 το Μπελβεντέρε πέρασε στη νεαρή δημοκρατία – και έγινε οριστικά μουσείο.
1955: «Η Αυστρία είναι ελεύθερη!»
Η πιο διάσημη φράση από μπαλκόνι της δημοκρατίας
Στις 15 Μαΐου 1955 οι υπουργοί Εξωτερικών των τεσσάρων δυνάμεων κατοχής και της Αυστρίας υπέγραψαν στη Μαρμάρινη Αίθουσα την Αυστριακή Κρατική Συνθήκη. Τερμάτισε δέκα χρόνια κατοχής και αποκατέστησε την πλήρη κυριαρχία.
Ο υπουργός Leopold Figl διατύπωσε τη φράση «Η Αυστρία είναι ελεύθερη!» – ειπώθηκε στην αίθουσα, αλλά έμεινε στη μνήμη ως σκηνή μπαλκονιού, όταν η συνθήκη δείχθηκε στο πανηγυρίζον πλήθος του κήπου. Σήμερα η Μαρμάρινη Αίθουσα είναι μέρος της κανονικής διαδρομής.
Από αυτοκρατορικό οίκο σε μουσείο Κλιμτ
Ο σημερινός θεσμός γεννήθηκε το 1903 ως «Moderne Galerie» στο Κάτω Μπελβεντέρε – με πρωτοβουλία της Απόσχισης γύρω από τον Γκούσταβ Κλιμτ και με αποστολή να δείχνει την αυστριακή τέχνη σε διεθνή σύγκριση. Ήδη το 1908 το μουσείο αγόρασε «Το Φιλί» απευθείας από την έκθεση Kunstschau.
- 1903 – ίδρυση της Moderne Galerie· ανάμεσα στις πρώτες αγορές Βαν Γκογκ και Segantini.
- 1918–1938 – επέκταση σε Österreichische Galerie που καλύπτει όλες τις εποχές.
- 1938–1945 – ναζιστική περίοδος: απαλλοτριώσεις και αναγκαστικές πωλήσεις σημάδεψαν τη συλλογή· οι αποδόσεις συνεχίζονται ως σήμερα – πιο γνωστή η «Χρυσή Αντέλε», που αποδόθηκε το 2006.
- Μετά το 1945 – ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων από τον πόλεμο ανακτόρων· επαναλειτουργία το 1953.
- 2018 – άνοιγμα του Belvedere 21 ως χώρου σύγχρονης τέχνης στο πρώην περίπτερο της παγκόσμιας έκθεσης του Karl Schwanzer.
Ιστορία του θεσμού σύμφωνα με το belvedere.at.
Χρονολόγιο
| Έτος | Γεγονός |
|---|---|
| 1663 | Ο Ευγένιος της Σαβοΐας γεννιέται στο Παρίσι |
| 1683 | Ο Ευγένιος περνά στην αυστριακή υπηρεσία· απελευθέρωση της Βιέννης |
| 1712–1716 | Κατασκευή του Κάτω Μπελβεντέρε (Hildebrandt) |
| 1717–1723 | Κατασκευή του Άνω Μπελβεντέρε |
| 1736 | Θάνατος του Ευγενίου· η κληρονόμος πουλά |
| 1752 | Η Μαρία Θηρεσία αποκτά το συγκρότημα |
| 1781 | Η αυτοκρατορική πινακοθήκη ανοίγει για το κοινό |
| 1899–1914 | Ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος διαμένει στο Άνω Μπελβεντέρε |
| 1903 | Ίδρυση της Moderne Galerie |
| 1908 | Αγορά του «Φιλιού» του Κλιμτ |
| 1955 | Υπογραφή της Κρατικής Συνθήκης στη Μαρμάρινη Αίθουσα |
| 2018 | Άνοιγμα του Belvedere 21 |
Η ιστορία επιτόπου
Η ιστορία είναι παρούσα στη διαδρομή, αν ξέρετε πού να κοιτάξετε:
- Μαρμάρινη Αίθουσα (1ος όροφος) – η Κρατική Συνθήκη· η τοιχογραφία οροφής υμνεί τη δόξα του Ευγενίου.
- Sala Terrena (ισόγειο) – οι άτλαντες τοποθετήθηκαν μετά τη ζημιά στον θόλο το 1732· το μπαρόκ συναντά τη στατική.
- Μεγαλοπρεπής σκάλα – ανάγλυφα με σκηνές από τις εκστρατείες του Ευγενίου.
- Ο άξονας του κήπου – από το ανώτερο άνδηρο αποκαλύπτεται η σκηνοθεσία του Hildebrandt: πόλη, κήπος και ανάκτορα σε μία γραμμή.
- Παρεκκλήσι του ανακτόρου – ορατό από τον πρώτο όροφο, με πίνακα βωμού του Francesco Solimena.
Πώς φαίνονται σήμερα οι χώροι και τι καλύπτει το εισιτήριο: το Μπελβεντέρε από μέσα. Την αρχιτεκτονική διαδρομή θα βρείτε στο Άνω Μπελβεντέρε.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος έχτισε το ανάκτορο Μπελβεντέρε;
Εντολέας ήταν ο πρίγκιπας Ευγένιος της Σαβοΐας, στρατηλάτης στην υπηρεσία των Αψβούργων. Αρχιτέκτονας ήταν ο Johann Lucas von Hildebrandt. Το Κάτω Μπελβεντέρε χτίστηκε το 1712–1716, το Άνω Μπελβεντέρε το 1717–1723.
Έζησε ποτέ αυτοκράτορας στο Μπελβεντέρε;
Το Μπελβεντέρε δεν υπήρξε ποτέ αυτοκρατορική κατοικία. Μετά την αγορά από τη Μαρία Θηρεσία το 1752 λειτούργησε κυρίως ως πινακοθήκη. Ο διάδοχος Φραγκίσκος Φερδινάνδος διέμενε εκεί από το 1899 – ο πιο γνωστός ένοικος μετά τον πρίγκιπα Ευγένιο.
Τι είναι η Αυστριακή Κρατική Συνθήκη και γιατί υπογράφηκε στο Μπελβεντέρε;
Η Συνθήκη του 1955 τερμάτισε τη μεταπολεμική κατοχή και αποκατέστησε την κυριαρχία της Αυστρίας. Υπογράφηκε στις 15 Μαΐου 1955 στη Μαρμάρινη Αίθουσα του Άνω Μπελβεντέρε – την πιο επίσημη αίθουσα της δημοκρατίας.
Από πότε είναι μουσείο το Μπελβεντέρε;
Από το 1781, όταν ο Ιωσήφ Β΄ άνοιξε την αυτοκρατορική πινακοθήκη στο Άνω Μπελβεντέρε για το κοινό. Έτσι το Μπελβεντέρε ανήκει στα παλαιότερα δημόσια μουσεία του κόσμου.
Από πού προέρχεται το όνομα «Μπελβεντέρε»;
Από τα ιταλικά: «ωραία θέα». Αναφέρεται στη θέα από το Άνω Μπελβεντέρε πάνω από τον κήπο προς το κέντρο της Βιέννης, διάσημη ήδη τον 18ο αιώνα.
Τι σχέση έχει ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος με το Μπελβεντέρε;
Ο διάδοχος του θρόνου διέμενε από το 1899 στο Άνω Μπελβεντέρε και το έκανε πολιτικό του κέντρο. Από εδώ ταξίδεψε το 1914 στο Σαράγεβο, όπου η δολοφονία του πυροδότησε τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.