De Österreichische Galerie Belvedere verzamelt al ruim honderd jaar met een duidelijk profiel: Oostenrijkse kunst in internationale context. Het resultaat is geen encyclopedie zoals het Louvre, maar een geconcentreerd museum dat je in twee uur serieus kunt bekijken.
De prioriteitenlijst
Heb je weinig tijd, dan hier de collectie als ranglijst – subjectief, maar beproefd:
- „De Kus” en de Klimt-zalen (2e verdieping) – de reden voor de meeste bezoeken, terecht.
- Egon Schiele: „Het gezin” en „De dood en het meisje” (2e verdieping) – het donkere antwoord op Klimts goud.
- Messerschmidts Karakterkoppen (begane grond) – 18e eeuw die aanvoelt als hedendaagse kunst.
- De Marmeren Zaal (1e verdieping) – geen schilderij, maar wel de ruimte die je niet overslaat.
- Biedermeier: Waldmüller (1e verdieping) – licht als van vandaag, geschilderd rond 1830.
- Franse moderniteit: Monet, Van Gogh (1e verdieping) – compact, maar van hoog niveau.
- De middeleeuwse zalen (begane grond) – een stil hoogtepunt voor liefhebbers van gotische paneelschilderkunst.
Het Belvedere richt regelmatig opnieuw in. Genoemde werken kunnen in restauratie, in bruikleen of in een andere zaal zijn. De zaalplattegrond bij de ingang heeft altijd gelijk.
Wenen 1900: Klimt, Schiele, Kokoschka
De tweede verdieping is het hart van het huis. Rond 1900 was Wenen het laboratorium van de moderniteit – Freud, Mahler, Loos – en middenin drie schilders van wie de werken hier naast elkaar hangen.
- Gustav Klimt – naast „De Kus” de „Judith”, society-portretten en de Attersee-landschappen. Details en beste bezoektijd: Klimt-gids.
- Egon Schiele – „Het gezin” ontstond in 1918, het sterfjaar van de 28-jarige; „De dood en het meisje” geldt als zijn persoonlijkste werk. Nerveuze lijnen in plaats van ornament.
- Oskar Kokoschka – expressieve portretten waarin de geportretteerden ouder lijken dan ze waren. Kokoschka noemde het „het innerlijk naar buiten schilderen”.
Wil je de periode verdiepen? De audiogids behandelt Wenen 1900 het uitvoerigst – de € 5 lonen vooral in deze zalen.
De 19e eeuw: biedermeier tot impressionisme
De eerste verdieping vertelt de eeuw daarvoor. Drie namen structureren de rondgang:
- Ferdinand Georg Waldmüller – de meester van de biedermeier: vlijmscherp licht, alledaagse taferelen, rozen. Zijn landschappen lopen vooruit op de pleinairschilderkunst.
- Hans Makart – de salonvorst van de Weense Gründerzeit, reusachtige formaten, theatrale kleur. Een hele inrichtingsstijl is naar hem vernoemd.
- Jakob en Rudolf von Alt – veduta’s die Wenen vóór de Ringstraße documenteren; een goudmijn voor liefhebbers van stadsgeschiedenis.
Messerschmidts Karakterkoppen
De vreemdste koppen van de 18e eeuw
Franz Xaver Messerschmidt, hofbeeldhouwer met een geknakte carrière, maakte vanaf 1770 een reeks grimassende zelfportretten in lood en albast – samengeperste lippen, dichtgeknepen ogen, extreem gapen. De kunstgeschiedenis debatteert nog steeds of er een studiesysteem, bijgeloof of een psychische crisis achter zat.
Op de begane grond van het Boven-Belvedere staat een selectie van deze „Karakterkoppen”. Ze zijn het meest betrouwbare verrassingssucces van het huis – juist bij bezoekers die „alleen voor Klimt” kwamen, en bij kinderen.
Middeleeuwen en barok
De collectie begint in de 12e eeuw. Twee onderdelen lonen de omweg naar de begane grond:
- Gotische paneelschilderkunst en gesneden altaren – waaronder het Znaimer altaar uit de 15e eeuw, een hoofdwerk van de laatgotiek.
- Barok: Maulbertsch, Rottmayr, Troger – de generatie die Oostenrijks kerken en abdijen beschilderde, hier op kabinetformaat.
Deze zalen zijn ook rond het middaguur rustig – een goede buffer als het boven druk is.
Internationale gasten: Monet, Van Gogh, Renoir
De Franse afdeling is klein maar gewichtig: Monets tuin in Giverny, een vlakte van Van Gogh uit Auvers, plus Renoir. Deze werken kwamen vroeg in de collectie – vanaf 1903 kocht het huis doelgericht internationale moderniteit om de Oostenrijkse kunst in vergelijking te tonen. Precies die vergelijking maakt de rondgang vruchtbaar: eerst Monet, dan Klimts Attersee-werken – de verwantschap is verbluffend.
Collectiegeschiedenis volgens belvedere.at. Losse werken kunnen uitgeleend of in depot zijn.
Drie routes naar interesse
| Profiel | Route | Tijd |
|---|---|---|
| Alleen de iconen | 2e verdieping (Klimt, Schiele) → Marmeren Zaal → uitgang | 60 min. |
| Kunstgeschiedenis compact | Begane grond (middeleeuwen, Messerschmidt) → 1e verdieping (19e eeuw, Fransen) → 2e verdieping (moderniteit) | 2 uur |
| Met kinderen | Karakterkoppen → pronktrap → „De Kus” → tuin | 75 min. |
Veelgestelde vragen
Welke beroemde schilderijen hangen in het Belvedere?
De bekendste werken zijn Gustav Klimts „De Kus” en „Judith”, Egon Schieles „Het gezin” en „De dood en het meisje”, werken van Oskar Kokoschka en Ferdinand Georg Waldmüller en schilderijen van Monet, Van Gogh en Renoir. Daar komen Messerschmidts Karakterkoppen als sculptuurreeks bij.
Zitten alle schilderijen bij het normale ticket in?
Ja. De vaste collectie van het Boven-Belvedere zit volledig in het huisticket. Alleen wisseltentoonstellingen in het Beneden-Belvedere en in Belvedere 21 hebben eigen tickets.
Hangen Van Gogh en Monet echt in het Belvedere?
Ja, het Belvedere bezit een kleine verzameling Franse moderniteit, waaronder werken van Monet, Van Gogh en Renoir, doorgaans op de eerste verdieping. Losse werken kunnen tijdelijk uitgeleend zijn.
Wat zijn de Karakterkoppen van Messerschmidt?
Een reeks grimassende zelfportretbustes van beeldhouwer Franz Xaver Messerschmidt uit de late 18e eeuw, in lood en albast. Een selectie staat op de begane grond van het Boven-Belvedere.
Hoe oud is de collectie van het Belvedere?
De collectie omvat ongeveer 800 jaar – van middeleeuwse paneelschilderkunst uit de 12e eeuw tot hedendaagse kunst in Belvedere 21. De galerie zelf werd in 1903 als Moderne Galerie opgericht.
Kun je Schiele zien in het Belvedere?
Ja, het Belvedere toont centrale werken van Egon Schiele, waaronder „Het gezin” en „De dood en het meisje”, op de tweede verdieping vlak bij de Klimt-zalen.